Zekat Hesaplama Rehberi — 2026 Nisap Miktarlari

Zekat Nedir?

Zekat, Arapca “temizlik” ve “artma” anlamina gelir. Istilah olarak, belirli sartlari tasiyan bir Muslumanin, malinin belirli bir kismini hak sahiplerine vermesidir. Kur'an-i Kerim'de namaz ile birlikte onlarca ayette zikredilmistir.

Zekat sadece mali bir ibadet degil, ayni zamanda toplumsal dayanismanin temel taslarindan biridir. Servetin belirli ellerde birikmesini onler, yoksullugu azaltir ve mali bereket getirir. Hz. Peygamber (s.a.v.) “Zekat, malin kiridir” buyurmustur.

Zekat, hicri takvime gore yillik olarak hesaplanir. Nisap miktarina ulasan ve uzerinden bir kameri yil gecen mal varliginin %2,5'i zekat olarak verilir.

Nisap Miktari

Nisap, zekatin farz olmasi icin gereken asgari servet esigini ifade eder. Iki temel olcute gore belirlenir:

Hangi nisap kullanilmali? Hanefi mezhebinde fakirin yararina olan olcu tercih edilir. Gunumuzde gumus nisabi altin nisabindan cok daha dusuk bir meblaga denk geldiginden, cogu alim gumus nisabini kullanmayi tavsiye eder. Boylece daha fazla kisi zekat yukumlusu olur ve daha fazla ihtiyac sahibine ulasir.

Nasil Hesaplanir?

Zekat hesaplama temelde uclu bir adimdan olusur:

Ornek: Toplam varliginiz 200.000 TL, borclariniz 30.000 TL ise net varliginiz 170.000 TL olur. Nisap esiginin uzerindeyse: 170.000 x 0,025 = 4.250 TL zekat vermeniz gerekir.

Hangi Mallar Zekata Tabidir?

Zekata tabi olan (nami) mallar su sekilde gruplandirilabilir:

• Altin ve gumus: Kullanilsin veya kullanilmasin, tum altin ve gumus zekata tabidir (takilar dahil, Hanefi mezhebine gore).
• Nakit para: Elde, bankada veya dijital hesaplarda bulunan tum nakit para. Doviz de dahildir.
• Hisse senedi ve yatirim fonlari: Piyasa degeri uzerinden hesaplanir. Temettuleri de dahil edilir.
• Ticari mallar: Satmak amaciyla elde tutulan her turlu mal, guncel piyasa degeri uzerinden zekata tabidir.
• Alacaklar: Tahsil edilmesi muhtemel alacaklar zekata dahildir. Tahsili supheli alacaklar dahil edilmez.
• Tarim urunleri: Hasat zamaninda 1/10 veya 1/20 oraninda (sulama yontemine gore) zekat/usur verilir.

Zekata tabi olmayan mallar: Oturulan ev, binek araci, kisisel esya, temel ihtiyac maddeleri ve meslek aletleri zekata tabi degildir.

Kimler Zekat Verir?

Zekat verebilmek icin su sartlarin bir arada bulunmasi gerekir:

• Musluman olmak: Zekat yalnizca Muslumanlara farzdir.
• Akil ve bulug:Akilli ve ergen olmak gerekir. Cocuklarin malina zekat duser mu konusu mezheplere gore degisir; Hanefi'de dusmez.
• Nisap miktarina sahip olmak: Temel ihtiyaclariniz disinda nisap miktari kadar maliniz olmalidir.
• Uzerinden bir yil gecmis olmasi (havl):Maliniz nisap miktarina ulastiktan sonra uzerinden bir kameri yil gecmis olmalidir.
• Borclardan ari olmak: Vadesi gelmis borclar cikarildiktan sonra nisap miktarinin uzerinde mal kalmalidir.

Kimlere Verilir?

Kur'an-i Kerim, Tevbe Suresi 60. ayette zekat alacak sekiz sinifi acikca belirtmistir:

1. Fakirler (el-fukara): Temel ihtiyaclarini karsilayamayan kimseler.
2. Miskinler (el-mesakin): Geliri temel ihtiyaclarini karsilamaya yetmeyen kimseler.
3. Zekat memurlari (el-amilune aleyha): Zekat toplamak ve dagitmakla gorevlendirilen kimseler.
4. Muellefe-i kulub:Kalpleri Islam'a isindirilmak istenen kimseler.
5. Koleler (fi'r-rikab): Kolelikten kurtarilacak kimseler (tarihsel bir kategoridir).
6. Borclardan kurtulacaklar (el-garimun): Borc altinda ezilen ve odeme gucu olmayanlar.
7. Allah yolunda olanlar (fi sebilillah): Islam ugruna calisan kimseler. Bazi alimlere gore ogrenciler ve hayir kurumlari da bu kapsamdadir.
8. Yolda kalmislar (ibnu's-sebil): Seferde olup parasiz kalanlar.

Onemli: Zekat, usul (anne, baba, buyukanne, buyukbaba) ve furuya (cocuklar, torunlar) verilemez. Ayrica es arasinda zekat gecerli degildir (Hanefi mezhebine gore).

Ne Zaman ve Nasil Odenir?

Zekat, maliniz nisap miktarina ulastigi tarihten itibaren bir kameri yil (354 gun) sonra farz olur. Ancak erken odemek de caizdir; hatta Ramazan ayinda zekat vermek sevap acisindan daha faziletlidir.

• Zamanlama: Ramazan ayinda vermek yaygindir ancak zorunlu degildir. Onemli olan kameri yil hesabini dogru yapmaktir.
• Para olarak: Nakit, banka havalesi veya dijital odeme yontemleri ile verilebilir. Gunumuzde nakit odeme en yaygin sekldir.
• Ayni olarak: Ticari mallarin kendisi de zekat olarak verilebilir (Hanefi mezhebine gore).
• Guvenilir kurumlara: Diyanet, Turk Kizilay, IHH gibi guvenilir kurumlara zekat verilebilir. Bu kurumlar zekat fonunu ayri tutar.
• Bolestirme: Zekati birden fazla kisi veya kuruma bolmek caizdir. Ancak bir kisiye yeterli miktarda vermek, bircok kisiye az az dagitmaktan daha efdal gorulmustur.

Zekat borcunuz varsa ve odemeyi geciktirdiyseniz, gecmis yillarin zekatini da hesaplayip odemeniz gerekir. Geciken zekat dusmus bir borc olarak kalir.

Sik Sorulan Sorular

Altin takilarima zekat duser mi?

Hanefi mezhebine gore evet, kullanilan altin takilara da zekat duser. Safi, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde ise kisisel kullanim amacli takilara zekat dusmez. Kendi mezhebi referansiniza gore hareket edebilirsiniz.

Ev ve arabama zekat duser mi?

Oturulan ev ve binek araci zekata tabi degildir. Ancak kiralama veya satis amaciyla elde tutulan gayrimenkuller ticari mal sayilir ve zekata tabidir.

Borcum varsa zekat verir miyim?

Vadesi gelmis borclariniz toplam varliginizdan dusulur. Kalan miktar nisap esiginin uzerinde ise zekat vermeniz gerekir. Vadesi gelmemis uzun vadeli borclar konusunda alimler arasinda farkli gorusler vardir.

Birikim hesabimdaki paraya zekat duser mi?

Evet, banka hesabindaki tum birikimler (vadeli, vadesiz) zekata tabidir. Faiz gelirleri ise zekat hesabina dahil edilmez; ayrica hayir islerine harcanmasi gerekir.

Zekat ile sadaka arasindaki fark nedir?

Zekat farzdir, miktari bellidir (%2,5) ve yalnizca belirli sekiz sinifa verilebilir. Sadaka ise gonulludur, miktari serbesttir ve herkese verilebilir. Zekat, sadaka yerine gecmez.

Cocuklarin malina zekat duser mi?

Hanefi mezhebine gore dusmez; cocuk ergen oluncaya kadar zekat yukuklusu degildir. Diger uc mezhepte ise cocugun malina da zekat duser ve velisi odemekle yukumludur.